برای دهه‌ها، داستان غربالگری سرطان پروستات با سه تا حرف خلاصه می‌شد: پی-اس-ای (P-S-A). آزمایش خون آنتی‌ژن مخصوص پروستات (PSA)، اولین خط دفاعی برای میلیون‌ها مرده. با این حال، با وجود استفاده گسترده‌اش، آزمایش PSA یه میراث بدنام و پردردسری داره. این آزمایش یه ابزار زمخت تو حوزه‌ایه که به دقت نیاز داره. آزمایشیه که جون آدما رو نجات میده، ولی همزمان باعث اضطراب می‌شه، آدم رو می‌کشونه سمت عمل‌های دردناک و گاهی غیرضروری، و اغلب نمی‌تونه بهمون بگه که این توده‌ها چقدر خطرناکن.

از هر هشت مرد، تقریباً یکی تو زندگیش این جمله رو می‌شنوه: «شما سرطان پروستات دارید». آزمایش PSA، که پروتئینی که توسط پروستات ساخته می‌شه رو اندازه می‌گیره، راهی که اکثرشون از طریقش متوجه می‌شن. ولی این پروتئین می‌تونه به دلایل زیادی بالا بره، نه فقط سرطان.

مشکلات رایج و خوش‌خیمی مثل بزرگ شدن پروستات (BPH) یا التهاب (پروستاتیت) هم می‌تونن سطح PSA رو حسابی بالا ببرن. و این یه عالمه اقدامات بعدی رو راه میندازه. این عدم دقت، یه مشکل دیگه برای این آزمایشه که باعث تعداد زیادی نتیجه مثبت کاذب می‌شه و خیلی از مردا رو برای بیوپسی (نمونه‌برداری) پروستات می‌فرسته؛ عمل‌هایی که تهاجمی و ناراحت‌کننده‌ان.

از اون بدتر، آزمایش PSA می‌تونه باعث تشخیص و درمان بیش از حد سرطان‌های کم‌رشد و بی‌خطری بشه که شاید هیچوقت مشکلی ایجاد نمی‌کردن. پس دلایل زیادی وجود داره که ما دنبال یه جایگزین بهتر برای PSA باشیم. دانشمندا دنبال نشانگرهای جدیدی تو خون گشتن و حتی آزمایش‌های ادرار دیگه‌ای هم ساختن، ولی هیچکدوم اون ابزار تشخیصی بی‌نقصی که بیماران و دکترها می‌خوان، از آب درنیومدن.

حالا یه تیم از محققان دانشگاه جانز هاپکینز یه رقیب قدرتمند رو معرفی کردن که می‌تونه روش تشخیص این بیماری رو متحول کنه. این آزمایش ادرار ساده و غیرتهاجمی، تونسته ۹۱ درصد مواقع سرطان پروستات رو به درستی تشخیص بده و از روش‌های فعلی بهتر عمل کرده.

یه زمزمه ژنتیکی تو ادرار

تیم جانز هاپکینز به جای اینکه دنبال یه پروتئین خاص تو خون بگردن، توجهشون رو به مواد ژنتیکی‌ای جلب کردن که سلول‌ها مستقیماً از پروستات تو ادرار می‌ریزن. محققان حدس می‌زدن که سلول‌های سرطانی پروستات، یه الگوی منحصر به فردی از پیام‌های RNA از خودشون به جا بذارن. این امضای مولکولی، اساس این مطالعه جدید رو تشکیل داد.

البته پیدا کردن این امضاها به این راحتی‌ها هم نبود. این سفر با جدا کردن سیگنال‌های اصلی از شلوغی‌های ژنتیکی شروع شد. اونا با استفاده از تکنولوژی پیشرفته توالی‌یابی RNA روی نمونه‌های ادرار مردهای مبتلا به سرطان پروستات و افراد سالم، اول ۸۱۵ تا سیگنال RNA متفاوت بین این دو گروه پیدا کردن. برای اینکه مطمئن بشن این سیگنال‌ها واقعاً از تومورهای پروستات اومدن، اونا رو با یه پایگاه داده ژنتیکی عظیم مقایسه کردن و فهمیدن که ۹۵ درصد از این ژن‌ها واقعاً تو بافت تومور پروستات هم بالا بودن.

این مسیر امیدوارکننده بود، ولی سیگنال‌ها خیلی کلی بودن. برای همین، محققان لیست رو به ۵۰ تا از بهترین گزینه‌ها محدود کردن. بعد از آزمایش، یه سه‌گانه‌ی قدرتمند از نشانگرها ظهور کرد: سه تا مولکول RNA به اسم‌های TTC3، H4C5 و EPCAM. به نظر میاد TTC3 تو رشد سرطان نقش داره، و وقتی محققان تو آزمایشگاه جلوی TTC3 رو تو سلول‌های سرطانی پروستات گرفتن، توانایی سلول‌ها برای حمله به بافت‌های دیگه به شدت کم شد.

این یه امتیاز ویژه بود. اونا فقط یه نشانگر پیدا نکرده بودن، بلکه یه عامل بالقوه خود بیماری رو هم پیدا کرده بودن.

ساختن آزمایش

بعدش این تیم، این سه تا نشانگر رو تو یه «امضای» واحد و قدرتمند ترکیب کردن که بتونن تشخیصش بدن. اونا یه مطالعه بزرگ با صدها مرد طراحی کردن. این مردا به دو گروه تقسیم شدن: یه گروه «توسعه» که تست رو دقیق‌تر کنن، و یه گروه «اعتبارسنجی» که نتایج رو تأیید کنن. شرکت‌کننده‌ها فقط یه نمونه ادرار ساده دادن و همین و بس.

دانشمندا از یه معیاری به اسم «مساحت زیر منحنی» یا AUC برای ارزیابی عملکرد تست استفاده می‌کنن. AUC یک یعنی تست بی‌نقصه؛ AUC نیم هم مثل شیر یا خط انداختنه. تو گروه اول ۲۴۳ نفره، اونا به AUC 0.96 رسیدن که فوق‌العاده به بی‌نقص نزدیک بود. برای گروه بزرگتر ۶۴۶ نفره، به AUC 0.92 رسیدن.

به عبارت دیگه، این روش حساسیت (یعنی توانایی تشخیص درست مردهایی که سرطان دارن) ۹۴ درصدی و ویژگی (یعنی توانایی تشخیص درست مردهایی که سرطان ندارن) ۸۶ درصدی تو گروه اول و حساسیت ۹۱ درصدی و ویژگی ۸۴ درصدی تو گروه دوم داشت. در واقع، این تست هم یه آشکارساز عالی و هم یه غربالگر قابل اعتماد بود؛ هم بیماری رو وقتی بود پیدا می‌کرد و هم وقتی نبود، خیال مردا رو راحت می‌کرد.

نکته مهم اینه که این تست توانایی قدرتمندی هم تو تشخیص دادن تفاوت بین سرطان پروستات و مشکلات خوش‌خیمی که آزمایش PSA گاهی با سرطان اشتباه می‌گیره، نشون داد. این ویژگی، کلید کم کردن بیوپسی‌های غیرضروریه. دکتری که این تست رو داشته باشه، می‌تونه با اطمینان بیشتری به یه بیمار بگه که PSA بالای اون احتمالاً به خاطر بزرگ شدن خوش‌خیم پروستاتشه و اون رو از یه عمل دردناک و غیرضروری نجات بده.

پیشرفت امیدوارکننده

دکتر رانجان پررا، نویسنده ارشد این مطالعه، میگه: «این پنل نشانگر جدید، یه آزمایش تشخیصی امیدوارکننده، حساس، دقیق و غیرتهاجمی برای سرطان پروستات ارائه میده. این پتانسیل رو داره که سرطان پروستات رو با دقت تشخیص بده، بیوپسی‌های غیرضروری رو کم کنه، دقت تشخیص رو تو بیمارانی که PSA منفی دارن بهتر کنه و پایه‌ای باشه برای آزمایش‌های تشخیصی دیگه.»

پیامدهای این قضیه خیلی عمیقه. این پنل مبتنی بر ادرار، یه تغییر بزرگ بالقوه تو تشخیص سرطان پروستاته. این در رو به روی یه فرآیند غربالگری دقیق‌تر، کم‌تهاجمی‌تر و کم‌استرس‌تر باز می‌کنه. می‌تونه به دکترها کمک کنه تا بهتر انتخاب کنن که واقعاً کدوم مردا به بیوپسی نیاز دارن، سرطان‌های تهاجمی رو زودتر تشخیص بدن (حتی با PSA پایین) و بیماران رو بعد از درمان برای عود بیماری تحت نظر بگیرن.

دکتر کریستین پاولوویچ، یکی دیگه از نویسنده‌های این مطالعه، میگه: «نیاز واقعی به نشانگرهای غیر PSA برای سرطان پروستات وجود داره و جمع‌آوری ادرار تو کلینیک خیلی راحته. اکثر اورولوژیست‌ها حس می‌کنن که یه نشانگر ادراری دقیق، یه ابزار ارزشمند به جعبه ابزار تشخیصی فعلی ما اضافه می‌کنه.»

دکتر ویپول پاتل، یکی دیگه از همکاران این مطالعه، میگه: «این تست پتانسیل اینو داره که به پزشکان کمک کنه تا دقت تشخیص سرطان پروستات رو بهتر کنن، مداخلات غیرضروری رو کم کنن و همزمان امکان درمان زودهنگام رو برای کسایی که بهش نیاز دارن، فراهم کنن. من از طرف پزشکان و بیماران در سراسر جهان، از مطالعات بیشتر و پیشرفت این نشانگرها حمایت می‌کنم.»

هنوز کارای زیادی مونده

با این حال، هنوز راه درازی از یه تحقیق امیدوارکننده تا تبدیل شدن به یه آزمایش بالینی روتین مونده. محققان به درستی اشاره می‌کنن که آزمایش‌های بزرگتر و آینده‌نگر برای تأیید عملکردش تو جمعیت‌های بزرگتر و مشخص کردن نقش قطعی‌اش تو تصمیم‌گیری‌های بالینی، لازمه.

ولی پایه‌ای که اینجا گذاشته شده، فوق‌العاده محکمه. تو این جستجوی طولانی و اغلب ناامیدکننده برای پیدا کردن یه راه بهتر برای تشخیص سرطان پروستات، این «بیوپسی مایع» سه‌نشانگری، یه پیروزی برای علم مولکولی مدرن و یه دلیل واقعی برای خوش‌بینیه.

لينک منبع